Opmerkelijke taal

Op 12 maart 2013 zijn de kardinalen van de rooms-katholieke kerk bijeengekomen in een van de mooiste vergaderzalen die ik ken: de Sixtijnse Kapel in Rome. Ze onderhandelden daar over wie de nieuwe paus van de katholieke kerk moest worden. Dat lijkt een democratisch proces, maar er schijnt toch heel wat lobbywerk bij te pas te komen. De kardinalen hebben zwijgplicht, dus zeker weten doen wij het niet.

Interessanter dan hoe de onderhandelingen verlopen, vind ik de taal die er bij die gelegenheid gebruikt wordt. Daarmee doel ik op twee opmerkelijkheden:

1. De taal tijdens de onderhandelingen

Er zijn hardnekkige geruchten dat de kardinalen tijdens dit soort vergaderingen voortdurend in het Italiaans spreken (zie bijvoorbeeld www.slate.com). Dat is ook wel aannemelijk: alle kardinalen hebben immers enkele studiejaren in Rome doorgebracht en de meesten hebben daar ook Italiaanse les gevolgd. Bovendien lijkt het Italiaans nogal op het Latijn, de taal waarvan de katholieke kerk zich gedurende eeuwen heeft bediend. Tot 1965 was de voertaal in katholieke missen over de gehele wereld het Latijn. Dit is afgeschaft vanuit het idee dat een mis in de volkstaal kon zorgen voor meer betrokkenheid van de gelovigen. Zo bezien is het minstens opmerkelijk te noemen dat bij de eeuwenoude ceremonie van de pausverkiezing niet het Latijn, maar het Italiaans de voertaal is.

2. De taal die gebruikt wordt om tussentijds te communiceren met de buitenwereld

De 115 kardinalen die voor een pausverkiezing in conclaaf bijeenkomen, mogen de Sixtijnse kapel niet verlaten voordat ze een nieuwe paus hebben gekozen. De kandidaat-paus moet in beginsel een tweederde meerderheid van stemmen krijgen. Als het helemaal niet wil vlotten, kan het kardinaalscollege na de dertigste stemronde besluiten om de paus bij gewone meerderheid te kiezen. Het lijkt wat flauw om halverwege de spelregels te veranderen, maar anders kan het wel eens een latertje worden: in 1292 duurde de pausverkiezing maar liefst 822 dagen, ofwel ruim twee jaar. Voor een training effectief vergaderen kunt u dichterbij terecht.

Ondertussen zijn de kardinalen tijdens een conclaaf zo vriendelijk om de meelevende buitenwereld voortdurend op de hoogte te houden van de vorderingen. Daarvoor gebruiken ze een primitief, maar eenduidig communicatiemiddel: ze verbranden de stembriefjes en voegen daar een stofje aan toe dat ervoor zorgt dat er zwarte rook uit de schoorsteen komt als de verkiezing is mislukt – of witte rook als er voldoende eenstemmigheid is bereikt over wie de nieuwe paus wordt. Om die reden stond er op 12 en 13 maart 2013 de godganse tijd een camera gericht op dat beroemde schoorsteentje in Rome. Het schoorsteentje was zo belangrijk dat de hele wereld dagenlang kon meegenieten van het live beeldverslag.